Specyficzne trudności w uczeniu się obejmują dysleksję, dysgrafię, dysortografię, dysmuzję oraz dyskalkulię. Wszystkie te pojęcia brzmią dość obco i strasznie. Kiedy dowiadujemy się, że nasze dziecko może mieć jakieś trudności określane przedrostkiem “dys” w naszych głowach zapala się czerwona lampka niepewności. Obawiamy się, jak wpłynie to na życie naszego dziecka, na jego edukację oraz rozwój. Zastanawiamy się, jaki wysiłek będziemy musieli podjąć zarówno my rodzice, jaki i nasze dziecko, aby sobie z tym specyficznym stanem poradzić. Postaramy się dzisiaj przybliżyć Wam chociaż odrobinę te zagadnienia i zobrazować na czym one polegają.
Przede wszystkim należy podkreślić, że specyficzne trudności w uczeniu się dotyczą dzieci w normie intelektualnej, a więc ich rozwój umysłowy przebiega prawidłowo. Często dzieci te rozwiązują testy na inteligencję na bardzo wysokim poziomie. Ich problemy nie wynikają również z lenistwa czy nie uczenia się, są raczej wynikiem błędnego odbioru danych docierających do mózgu. Aby lepiej zrozumieć sytuację osób z trudnościami w uczeniu się wyobraźmy sobie taką sytuację. Mamy napisane na kartce przed sobą dwie literki “d” i “b”. Każdy z nas je zna, wie czym się różnią jak brzmią i w jakich wyrazach mogą występować. Osoby z trudnościami w uczeniu się również widzą te dwie litery, to znaczy ich wzrok widzi, jednak podczas przekazania informacji od narządu wzroku tj. oczu do mózgu następuje błąd i pojawią się problemy z prawidłowym odczytaniem, ze właściwym umieszczeniem liter w wyrazie itp. Gdy błąd pojawia się przy narządzie słuchu mamy problem z prawidłowym wymawianiem i wysłuchiwaniem głoski lub wyrazu. Błędy te są najczęściej wynikiem mikro małych uszkodzeń w układzie nerwowym lub też opóźnionym jego dojrzewaniem. Każdy z rodzajów specyficznych trudności w uczeniu się dotyczy problemów w odbieraniu danych z różnych obszarach nauki.
Dysleksja
Najbardziej złożonym zagadnieniem jest dysleksja. Trudno opisać ją jednym zdaniem, zwłaszcza że dzieli się ona dodatkowo na rodzaje. Światowa Federacja Neurologopedii definiuje dysleksję jako szereg zaburzeń występujących u dzieci, które pomimo typowych doświadczeń szkolnych mają niepowodzenie w opanowaniu umiejętności językowych w zakresie czytania, pisania oraz poprawnej pisowni, niezależnie od ich zdolności intelektualnej. W naszym obszarze- Polski z dysleksją zmaga się już około 12 proc. uczniów, więcej chłopców niż dziewczynek. Naukowcy wyróżniają trzy typy dysleksji:
- Wzrokową, która charakteryzuje się zaburzeniem odbioru przekazu wzrokowego oraz pamięci wzrokowej.
- Słuchową, u podłoża której leżą zaburzenia percepcji i pamięci słuchowej powiązane często z zaburzeniami językowymi.
- Integracyjna, czyli zaburzenia w rozwoju funkcji słuchowo – językowych lub wzrokowo – przestrzennych oraz motorycznych.
Dysleksja może być rozwojowa, czyli pojawiająca się już od urodzenia się dziecka, jak i nabyta, w wyniku jakiegoś wypadku lub choroby, gdy dochodzi do uszkodzenia mózgu. Mikro zmiany występujące w mózgu osób zmagających się z dysleksją są nieodwracalne. Nie oznacza to jednak, że należy przyjąć taki stan rzeczy za normalny i nie robić nic. Przede wszystkim należy dać dziecku przestrzeń i możliwości, aby trudne dla niego umiejętności zdobywało w swoim tempie i bezpiecznym otoczeniu.
Jak pomagamy dziecku z dysleksją?
Nauczyciel w szkole powinien zrezygnować z odpytywania z głośnego czytania przy całej klasie. Może to zrobić po zajęciach na osobności, tak aby dziecko nie czuło na sobie spojrzeń rówieśników i nie obawiało się odrzucenia przez nich ze względu na swoje trudności. Stres oraz nerwy nie są sprzymierzeńcem w takich sytuacjach. Dobrze jest dać dziecku więcej czasu na opanowanie dłuższych partii tekstów lub też podzielić go na mniejsze fragmenty. Bardzo ważne jest zrozumienie z czym zmaga się dziecko i nie upatrywania przyczyn tych trudności w nim samym. Rodzice również powinni ćwiczyć z dzieckiem w domu. Świetną formą terapii domowej mogą być gry słowne jak np. scrabble czy wyrazowe memory. Pamiętajmy jednak, aby od czasu do czasu pozostali domownicy pozwolili wygrać dziecku, u którego występuje dysleksja. Małe sukcesy dają motywację do dalszych treningów. Czytanie książek ma również doskonały wpływ na dyslektyków. Zachęcajmy dziecko do czytania jak najwięcej, najlepiej dając samemu dobry przykład. Niech samo wybiera książki, które go interesują i czyta je we własnym tempie. Czytanie wzbogaca słownictwo, pomaga również oczom przyzwyczaić się do wyglądu liter i wyrazów. Jeżeli dziecko woli czytać na głos, stwórzmy mu przestrzeń do tego, dzięki temu jego słuch będzie oswajała się z brzmieniem wyrazów. W przypadku dysleksji słuchowej sprawdzą się również audiobooki. Pamiętajmy, że dysleksja ma wpływ nie tylko na problemy przy nauce języka polskiego. Takie same, a może nawet większe kłopty wystąpią w nauczaniu języka obcego. Jako rodzice powinniśmy pomóc dziecku zaakceptować jego trudności i wspólnie wypracować system radzenia sobie z nimi w życiu.
Kolejnym rodzajem specyficznych trudności w uczeniu się jest dysortografia. Przejawia się ona w problemach z poprawną pisownią pod względem fonetycznym, ortograficznym i interpunkcyjnym. Dziecko pomimo znajomości zasada pisowni i interpukcji robi błędy w zapisie wyrazów. Często również pomimo kilkukrotnego sprawdzenia poprawności tekstu nie jest w stanie znaleźć popełnionych błędów.
Dysgrafia, czyli brzydkie, nieczytelne pismo. Przy tego rodzaju trudnościach w uczeniu się należy bardzo uważać. Wiele osób uznaje, że dziecko nie stara się ładnie pisać. Popularne stwierdzenia: “Bazgrzesz jak kura pazurem” skierowane do dziecka przez nauczyciela lub bliską rodzinę jest krzywdzące i stygmatyzujące. Nie zrzucajmy winy za brzydkie pismo na pośpiech lub niechlujstwo. Przyjrzyjmy się dziecku jak pisze czy rysuje, sprawdźmy jak sprawne motorycznie są jego ręce i dłonie. Może stara się ze wszystkich sił, ale ze względu na występujące trudności w uczeniu się nie jest w stanie napisać ładniej.
Dyskalkulia, czyli zaburzenie zdolności matematycznych. Trudność ta nie dotyczy jedynie wykonywania działań. Dzieci z tą przypadłością mogą mieć problem z odczytywaniem znaków i symboli matematycznych, widzeniem przestrzennym, które jest bardzo ważne w kontekście figur geometrycznych. Często mają kłopoty z określeniem czy coś jest “nad”, “pod” lub “obok”. Treść zadania będzie dla nich zrozumiała, ale nie będą potrafiły przekształcić jej w działanie matematyczne. Matematyka jest bardzo dużą dziedziną naukową, w związku z czym ciężko jest opisać wszystkie trudności jakie mogą wystąpić u osób z dyskalkulią w krótkim artykule.
Dysmuzja odnośni się do zaburzeń w zakresie percepcji muzyki. Osoby zmagające się z dysmuzją mają trudności w odtwarzaniu rytmu, melodii i tekstów piosenek. Problem sprawia im również odczytywanie i zapisywanie nut, rysowanie oraz orientacja przestrzenna na obrazie płaskim.
Specyficzne trudności w uczeniu się mają wiele odsłon i dotyczą różnorodnych zmysłów. Wszystkie jednak wymagają profesjonalnej diagnozy oraz dodatkowej pracy ze strony dziecka (ucznia), rodziców jak i nauczyciela. Zanim wpiszemy dziecko w ramy dysleksji, dysortografii, dysgrafii czy dyskalkulii warto udać się do Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej, gdzie na podstawie testów oraz oceny prac dziecka specjaliści wystawią popartą dowodami opinię. Mogą również poprosić o wykonanie dodatkowych badań neurologicznych, okulistycznych, logopedycznych czy laryngologicznych w celu wykluczenia zaburzeń w mózgu czy budowie narządu słuchu, wzroku i aparatu mowy. Dopiero na podstawie diagnozy otrzymanej z Poradni możemy rozpocząć wielopłaszczyznową pracę z dzieckiem, w której wspierać powinni nas pedagodzy, terapueci i rehabilitanci.
Albert Einstein, Leonardo da Vinci, Isaac Newton oraz Walt Disney – wszyscy byli określani mianem geniuszy i wizjonerów, wszyscy wprowadzali w nasze postrzeganie świata rewolucyjne zmiany. Łączy ich jednak coś jeszcze – cała piątka zmagała się z dysleksją, która w czasach ich życia była jeszcze mało znana lub nie znana w ogóle. Byli ośmieszani, dyskryminowani i nazywani głupcami, a mimo to dokonywali rzeczy wielkich. Warto spojrzeć na ich historię, aby nauczyć się tolerancji oraz wyrozumiałości dla inności. Przede wszystkim jednak ich przykład pokazuje, że czasami wystarczy dać dzieciom przestrzeń do nauki we własnym tempie, wspierać ich pasje i talenty oraz akceptować takim jakie są, aby osiągnęły sukces i zmieniły nasz świat na lepsze.
